แม้ประจำเดือนจะมาทุกเดือน ก็ยังไม่ได้บอกว่าทุกอย่างเกี่ยวกับการมีลูกปกติเสมอไป เพราะบางสาเหตุของภาวะมีบุตรยากในผู้หญิงไม่มีอาการชัดเจน ส่วนบางสัญญาณอาจถูกมองข้าม เช่น รอบเดือนผิดปกติ ปวดประจำเดือนมาก เคยแท้ง หรืออายุ 35 ปีขึ้นไป บทความนี้รวบรวมสัญญาณแบบไหนควรคุยกับแพทย์ให้เร็วขึ้น โดยเฉพาะเมื่อพยายามมีลูกมาระยะหนึ่งแล้วยังไม่ตั้งครรภ์

ประจำเดือนมาปกติ แต่ทำไมยังไม่ท้อง

ประจำเดือนมาปกติ แต่บอกได้แค่บางส่วน หลายเรื่องสังเกตเองได้ยาก เช่น ท่อนำไข่ สำรองไข่ หรือคุณภาพการตกไข่ ขณะที่บางสัญญาณอย่างรอบเดือนมาไม่แน่นอน ปวดประจำเดือนมาก หรือเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ อาจถูกมองว่าเป็นเรื่องปกติของผู้หญิงมานาน ทั้งที่ควรนำไปคุยกับแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ เพื่อประเมินว่าปัญหาภาวะมีบุตรยากรักษายังไงได้บ้าง โดยสัญญาณเหล่านี้มีอยู่ 5 ข้อที่ผู้หญิงหลายคนมองข้ามไปโดยไม่รู้ตัว

2. ปวดประจำเดือนมากหรือเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์

อาการปวดประจำเดือนเล็กน้อยพบได้ทั่วไป แต่ถ้าปวดมากจนต้องกินยาเป็นประจำ ปวดจนกระทบการใช้ชีวิต หรือมีอาการเจ็บลึกบริเวณท้องน้อยขณะมีเพศสัมพันธ์ ควรนำอาการนี้ไปคุยกับแพทย์ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือ Endometriosis

ภาวะนี้อาจส่งผลต่อการมีลูกได้หลายทาง ซึ่งบางคนมีอาการที่เห็นชัด แต่บางคนอาจมีอาการไม่มาก จึงไม่ควรใช้ความเคยชินกับอาการปวดเป็นตัวตัดสินว่าร่างกายปกติดี ตัวอย่างผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่

• ทำให้เกิดพังผืดในอุ้งเชิงกราน
• กระทบการทำงานของรังไข่และท่อนำไข่
• ส่งผลต่อสภาพแวดล้อมในอุ้งเชิงกรานที่เหมาะแก่การฝังตัว

3. เคยตั้งครรภ์นอกมดลูกหรือติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน

ประวัติตั้งครรภ์นอกมดลูก เคยติดเชื้อบริเวณปีกมดลูกและอุ้งเชิงกราน หรือเคยผ่านการผ่าตัดบริเวณอุ้งเชิงกรานมาก่อน เป็นข้อมูลสำคัญที่ควรบอกแพทย์ เพราะอาจสร้างพังผืดหรือส่งผลต่อท่อนำไข่ รวมถึงหากมีอาการตกขาวผิดปกติร่วมด้วย ก็อาจบ่งชี้ถึงการติดเชื้อที่กระทบต่อการปฏิสนธิได้

ท่อนำไข่เป็นเส้นทางที่ไข่และอสุจิใช้ในการปฏิสนธิ หากท่อนำไข่ตีบหรืออุดตัน โอกาสตั้งครรภ์ตามธรรมชาติอาจลดลง แพทย์อาจพิจารณาตรวจท่อนำไข่ เช่น การฉีดสีดูท่อนำไข่ หรือ HSG ตามประวัติและความเหมาะสมของแต่ละเคส

4. เคยแท้งตั้งแต่ 2 ครั้งขึ้นไป

การแท้ง 1 ครั้งพบได้ค่อนข้างบ่อยและอาจเกิดจากหลายปัจจัย แต่ถ้าเคยแท้งตั้งแต่ 2 ครั้งขึ้นไป โดยเฉพาะถ้าเกิดในช่วงอายุครรภ์ใกล้เคียงกัน ควรนำประวัตินี้ไปประเมินก่อนเริ่มพยายามอีกครั้ง เพื่อให้แพทย์วางแผนได้ตรงขึ้นว่าควรตรวจอะไรเพิ่ม และควรดูแลรอบต่อไปอย่างไร สาเหตุของการแท้งซ้ำที่พบบ่อย มีดังนี้

• ความผิดปกติของโครโมโซมตัวอ่อน
• ความผิดปกติของโครงสร้างโพรงมดลูก
• ภาวะฮอร์โมนไม่สมดุล
• ปัจจัยด้านระบบภูมิคุ้มกันบางชนิด

5. อายุ 35 ปีขึ้นไปและพยายามมีลูกมาเกิน 6 เดือน

อายุเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญของภาวะเจริญพันธุ์ในผู้หญิง เพราะจำนวนและคุณภาพของไข่ลดลงตามเวลา โดยมักเห็นผลชัดขึ้นหลังอายุ 35 ปี หากอายุ 35 ปีขึ้นไปและพยายามมีลูกครบ 6 เดือนแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ ควรเริ่มตรวจประเมินได้เลย

การตรวจในกลุ่มนี้มักดูทั้งอัลตราซาวนด์รังไข่และฮอร์โมน เช่น AMH ซึ่งช่วยประเมินปริมาณไข่สำรองในรังไข่ แต่ AMH บอกเรื่องจำนวนไข่สำรองมากกว่าคุณภาพไข่โดยตรง แพทย์จึงต้องดูร่วมกับอายุ ประวัติสุขภาพ และผลตรวจอื่นๆ ก่อนวางแผนต่อ

ตารางสรุปสัญญาณของผู้หญิงที่ควรตรวจภาวะมีบุตรยาก

อาการ	สาเหตุเบื้องต้น	คำแนะนำในการตรวจ
1. ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ	ภาวะไข่ไม่ตก PCOS	ตรวจทันที ไม่ต้องรอครบ 1 ปี
2. ปวดประจำเดือนรุนแรง	เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ พังผืด	ตรวจทันที เมื่ออาการกระทบชีวิตประจำวัน
3. เคยตั้งครรภ์นอกมดลูกหรือติดเชื้อ	ท่อนำไข่ตัน พังผืดในอุ้งเชิงกราน	ตรวจก่อน เมื่อเริ่มพยายามมีลูกรอบใหม่
4. เคยแท้งซ้ำ 2 ครั้งขึ้นไป	โครโมโซมตัวอ่อน โพรงมดลูก ฮอร์โมน	ตรวจหาสาเหตุ ก่อนเริ่มตั้งครรภ์ใหม่
5. อายุ 35 ปีขึ้นไป	ปริมาณและคุณภาพไข่ลดลงตามวัย	พยายามมีลูกเกิน 6 เดือน ควรพบแพทย์ทันที

มีสัญญาณเหล่านี้ ควรเริ่มตรวจอะไร

เมื่อมีสัญญาณข้อใดข้อหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นรอบเดือนผิดปกติ ปวดประจำเดือนมาก เคยตั้งครรภ์นอกมดลูก เคยแท้งซ้ำ หรืออายุ 35 ปีขึ้นไปและพยายามครบ 6 เดือนแล้ว สำหรับขั้นตอนการตรวจประเมินครั้งแรกก่อนทำ IVF แพทย์มักเริ่มจากการซักประวัติละเอียดทั้งคู่ ตรวจอัลตราซาวนด์มดลูกและรังไข่ เจาะเลือดดูฮอร์โมนรวมถึง AMH และอาจตรวจท่อนำไข่เพิ่มเติมตามประวัติของแต่ละคน ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกอย่างพร้อมกันในครั้งแรก แพทย์จะเลือกตามสิ่งที่ควรดูก่อนในแต่ละเคส

หลังได้ผลตรวจ แพทย์จะช่วยดูว่าแนวทางต่อไปควรเป็นการติดตามรอบไข่ตก รักษาภาวะที่พบ วางแผน IUI, IVF หรือ ICSI หรือส่งตรวจเพิ่มเติมในบางกรณี โดยแต่ละแนวทางขึ้นอยู่กับผลตรวจประเมินครั้งแรกของแต่ละเคส

FAQ คำถามเกี่ยวกับภาวะมีบุตรยากในผู้หญิง